Hanenwurger

Je kent ze wel de heilige lijstjes, de must-reads, must-sees, must-buys. Wie geeft er niet graag aan toe? Even vakantie, vlug langs de boekenboer, en dan met de schaduw van de wind mee naar het land van de luie letters. We worden vervoerd en bedrogen, maar we laten het met graagte gebeuren. Gelukkig zijn de Hanenwürgers van bij de geboorte genetisch bijgestuurd om ook bij de grootste evidenties een licht aangevet vraagteken te zetten. Wie bepaalt wat te lezen, en wat met die duizenden andere titels die door de mazen van het slinks geweven net glippen? Om er maar eentje te noemen: Zijn we allen Nazi’s, van Hans Askenasy (….inderdaad). Laat ons er maar direct de ondertitel tegenplakken: Veranderen normale burgers in gewetenloze sadisten wanneer ze daartoe bevel krijgen? Kijk zo’n titel lijkt ons ideaal om met de voetjes omhoog langs de kusten van de Europaïsche Länder te doorbladeren.

Dat de geschiedkunde vaak een wrange scheut humor bevat, kan je in het geval van Hans Askenasy bezwaarlijk ontkennen. Als halfbloed Jood geboren in de nadagen van de Weimarrepubliek heeft hij de terreur van het Nazi-regime lijfelijk moeten meemaken. Je voelt de grap zo boven de stilte van de vooravond zweven: ask a nazi. Pijnlijk om te dragen die naam, als je familie en vrienden in de concentratiekampen moest verliezen. En toch brengt de klankkleur diezelfder vreemde naam ons direct binnen in de kern van zijn boekwerk. Want zoals de titel doet vermoeden, blijft hij niet steken in de diabolisering van enkelingen. Hij keert de vinger naar zichzelf. Wij zijn inderdaad allen nazi’s. Niet dat we met een hakenkruis in het hart gebrand uit de baarmoeder zijn gestoten. Hij gebruikt die uitspraak veeleer om aan te tonen dat wij mensen vlugger in de val van het systeem trappen dan we durven bevroeden. Voor Askenasy zijn Hitler en zijn handlangers een door een hystericus aangevoerde troep egotrippers. Als psycholoog durft hij zelfs te stellen dat hun profiel meer neigde naar kleurloze middelmaat dan dat ze de meticuleuze opstellers van een duivels complot zouden wezen. Al ware dat laatste misschien toch een meer geruststellende gedachte. Maar helaas, niet dus.

Maar wat is nu het punt? Askenasy stelt dat wij mensen (behalve de übermenschen van Hanenwurger, dus) allemaal in die val kunnen lopen. Om dat te illustreren verwijst hij naar het experiment van Milgram . Dit toont aan dat een grote groep mensen opdrachten kritiekloos uitvoert, ook al druisen die tegen de meest basale ethische principes in. De kuddegeest blootgelegd dus. Dit betekent bij uitbreiding dat bepaalde krachtstromen in de samenleving een bepaald gevaar inhouden. Zo stelt hij openlijk het blind vertrouwen ten aanzien van wetenschap, leger, religie,…in vraag. De dogma’s door deze geweven zijn al te vaak de foute premissen waarop wij ons wereldbeeld bouwen. We vertrouwen blind op dit gespin van de autoriteiten, terwijl de legitimiteit van die instanties veelal in een dikke mist gehuld gaat. Praktisch voorbeeldje? Het groeiend nationalisme in Vlaanderen. Een goeie twintig jaar geleden waren we allen Belgen. Bang voor de CCC, de schrik om het hart als we een pakje stimorol in de supermarkt moesten kopen. Maar van Belgen werden we plots Vlamingen, en gelooft zelfs onzen braven nonkel Georges dat alle Walen profiteurs en maffioze potverteerders zijn. Genuanceerd, eh…ik dacht het niet.

‘Spin’, dus. Manipulatie. De top van de piramide orakelt en de rest praat na. Een beetje als de Humo boeken top tien zeker? Niet dat die slecht zou zijn, maar wijk ook eens van de bekende paden af, en durf eens iets anders te proeven. Zoals het boekje van Askenasy. Gevonden in de lokale kringloopwinkel voor 2 schamele euro’s, maar onbetaalbaar qua inhoud.